NIEUWEGEIN – Sommige mensen lopen er misschien zo voorbij. Aan de buitenkant zie je dan ook niet meteen dat in Nieuwegein een bijzonder gebouw staat: de Emmaus kerk. De architectuur en kunst van het gebouw zijn zelfs zo positief beoordeeld, dat het sinds kort de enige kerk in Nederland is die het stempel ‘Post 65 Erfgoed’ mag dragen. Op 22 mei is dat in aanwezigheid van wethouder John van Engelen uitgebreid gevierd, niet toevallig ook de dag dat de kerk in 1977 door kardinaal Alfrink werd gewijd.

Post 65 Erfgoed is een jonge loot aan de stam van objecten en gebouwen die Nederland voor de toekomst wil bewaren. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed is in 2025 gestart met het aanwijzen van objecten uit de periode 1965 tot 1990. Tot de vijftien jonge rijksmonumenten die binnen de nieuwe categorie Post 65 Erfgoed vallen, behoren naast de Emmaus kerk onder meer het voormalige hoofdkantoor van Centraal Beheer, de Watertoren in Eindhoven en de Yunus Emre Moskee in Almelo.

Gestart op kale vlakte
“Toen we begonnen, was het hier een grote kale vlakte”, zegt Grieta Felix, kunsthistoricus. “Van de flats bij het Nijpelsplantsoen tot Vreeswijk was er niets.” Dat maakte het voor de Welstandscommissie, die ook moet zeggen of een gebouw binnen de omgeving past, niet altijd gemakkelijk. “Er waren criteria opgesteld, zoals dat bebouwing mocht op een afstand van twee keer de diameter van de kerk”, zegt Hans de Vries, een van de vijfendertig vrijwilligers die zich inzet voor de kerk. Dat is niet helemaal gelukt. “Aan een van de zijkanten zijn op circa tien meter afstand huizen geplaatst”, aldus De Vries.

Het gebouw gaat nu op in de omliggende bebouwing. Gelegen op de hoek van de drukke Zuidstedeweg en Koekoekslaan, kijkt de kerk aan de overkant uit op de reusachtig buurman, het St. Antoniusziekenhuis. Tussen het ziekenhuis en de huizen aan de andere zijde ligt een kleine vijver, ook onderdeel van het monument.

Wereldkerk
“Er kwamen in de begintijd veel inwoners uit Amsterdam, Utrecht en Brabant in Nieuwegein wonen”, vertelt Felix. Gelovige inwoners vonden elkaar in de nieuwe kerk. Er is dan ook een uitgebreide ontvangstruimte, waar na de dienst met elkaar koffie of thee kan worden gedronken. “Soms moeten mensen er bijna uit worden gezet”, glimlacht De Vries. “Dan is het na de dienst zo gezellig, dat mensen nog heel lang blijven hangen.” Later kwamen er bewoners uit India, Irak, Vietnam en de Antillen. “We zijn echt een wereldkerk”, constateert Felix. “Meer dan de helft van onze gemeente is van buitenlandse afkomst.”

Bekijk hier het interview met Grieta Felix en Hans de Vries:

Organische bouw
De kerk, ontworpen door architect Ton Alberts en kunstenaar Arnold Hamelberg, is organisch gebouwd. “Zowel in materiaal als kleuren zijn er verwijzingen naar de natuur en er zijn veel ronde vormen”, legt Felix uit. “De hoogte van de ruimtes verschillen, afhankelijk van hoe gewijd een ruimte is.”

In de ruimte waar de dienst wordt gehouden, vormen houten balken een fraaie overkapping boven het zitgedeelte. Het blauw tussen de balken doet denken aan de hemel, maar kan ook verwijzen naar de blauwe plafonds met sterretjes die je vroeger in de kerk vond. Er is een aantal doorkijkjes naar de lucht, dat op diverse plekken in de ruimte voor lichtspel zorgt. Door de ronde vorm, staat de priester veel meer dan bij andere kerken tussen de gelovigen. Ook het unieke houten altaar, met ingelegd kruis, is rond. “Alleen de lelijk geworden bakstenen vloer is acht à negen jaar geleden vervangen door een lichte grintvloer, waarin wederom blauw is aangebracht”, zegt De Vries.

Stilteruimte met vier elementen
De stilteruimte is letterlijk het hart van de kerk en ook de meest hoge ruimte. In deze ronde ruimte vind je de vier elementen water, lucht, vuur en aarde terug; planten en stenen vertegenwoordigen de aarde. Op de stenen vindt de bezoeker persoonlijke boodschappen van bezoekers van de kerk. De lucht en daarmee het licht komt via het doorzichtige dak.

Ooit sijpelde het water via een ketting van bovenaf het doopvont in, maar de ketting is in verband met roest verwijderd. “Het vuur komt terug in de vlam van de Paaskaars”, vertelt Felix. Bijzonder in deze ruimte zijn het keramische doopvont en Mariabeeld, een kopie naar het voorbeeld van het Mariabeeld van de beroemde beeldhouwer Tilman Riemenschneider (1460 – 1531).

Subsidieaanvraag persoonlijk afleveren
Het was nog even de vraag of de kerk er zou komen, legt Felix uit. “Jutphaas en Vreeswijk hadden al een kerk, moest er dan nog een in dit nieuwe deel komen.” Toen er eenmaal een positieve beslissing was genomen, was er nog maar weinig tijd voor de subsidieaanvraag. “Om er zeker van te zijn, dat de aanvraag in behandeling werd genomen, regelden leden van de bouwcommissie haastig een auto en togen zelf naar Den Haag om hem in te leveren”, aldus Felix.

De kerk kwam er gelukkig en viert volgend jaar alweer het vijftigjarig jubileum. Voor die tijd is er dus eerst het feestje ter gelegenheid van de mooie nieuwe status.

Foto’s: Olle Feitz, Jacqueline Rutten en Emmaus kerk