NIEUWEGEIN – Het is vandaag 55 jaar geleden dat Jutphaas en Vreeswijk officieel werden samengevoegd tot de gemeente Nieuwegein. Wat nu vanzelfsprekend lijkt, was in 1971 een ingrijpende verandering voor duizenden inwoners van de Lekstroomregio.
Volgens Henk Valkenet, voorzitter van de Historische Kring Nieuwegein, begon die historische dag op 1 juli 1971 met de installatie van een nieuwe gemeenteraad. Frans Hermsen werd de eerste bestuurder van de nieuwe gemeente en vijftien raadsleden legden de eed af: vijf uit Jutphaas, vijf uit Vreeswijk en vijf nieuwe leden.
Ook achter de schermen veranderde er veel. De bevolkingsadministraties werden samengevoegd, het kadaster werd aangepast en belastingen en tarieven werden gelijkgetrokken. Er ontstond bovendien één brandweerkorps, al bestaan de twee vrijwillige brandweerverenigingen in de stad nog altijd.
De fusie
De fusie kwam niet uit de lucht vallen. In de jaren vijftig en zestig groeide de druk op gemeenten om plannen te maken voor woningbouw en ruimtelijke ontwikkeling. Utrecht dreigde uit zijn voegen te barsten, terwijl het Groene Hart juist open moest blijven. “Men zag al in de jaren zestig dat uitbreiding ten zuiden van Utrecht nodig was”, vertelt Valkenet. “Daarom werd onderzocht hoe Jutphaas, Vreeswijk en de omgeving zich konden ontwikkelen.”
Vanaf 1963 overlegden de gemeentebesturen van beide dorpen steeds vaker samen over de toekomst. Op 18 februari 1969 besloten de gemeenteraden uiteindelijk officieel tot samenvoeging.
Weinig protest
Grote protesten bleven volgens Valkenet uit. Veel inwoners zagen de fusie als een besluit dat toch niet meer tegen te houden was, vertelt Valkenet. Toch verdwenen de oude dorpsidentiteiten niet zomaar. “Autochtone Vreeswijkers en Jutphanezen hielden heel lang vast aan hun eigen dorpsnaam”, zegt Valkenet. “We horen nog steeds mensen zeggen: ‘Hoor eens, we zijn hier in Vreeswijk’ of ‘we zijn hier in Jutphaas’.”
In de eerste jaren schreven sommige inwoners zelfs liever Vreeswijk (Nieuwegein) of Jutphaas (Nieuwegein) op hun post in plaats van alleen Nieuwegein.
Geen trofee voor bewoners
Rond de fusie deden ook bijzondere verhalen de ronde. Zo zouden gemeentewerkers op 30 juni 1971 de oude plaatsnaamborden van Jutphaas en Vreeswijk al hebben weggehaald om te voorkomen dat inwoners ze als souvenir zouden meenemen.
Een ander opvallend detail: de wet die de samenvoeging officieel maakte, werd door koningin Juliana ondertekend op haar vakantieadres in Lech.
Geslaagde fusie
Valkenet vindt dat de samenvoeging uiteindelijk onvermijdelijk was. De nieuwe stad bood ruimte voor woningbouw, groen en groei. “Het ontstaan van een nieuwbouwstad ten zuiden van Utrecht kon niet uitblijven. Wat dat betreft is het een goede keuze geweest”, zegt hij.
Toch blijft volgens hem één uitdaging bestaan: het echte Nieuwegein-gevoel. “Nieuwegein is eigenlijk een omgekeerde stad”, legt hij uit. “Waar een normale stad vanuit het centrum naar buiten groeit, groeide Nieuwegein van twee sterke dorpsidentiteiten naar elkaar toe. Dat gevoel van één stad ontstaat wel, maar heel langzaam.”
55 jaar later telt Nieuwegein ruim 65.000 inwoners en is de stad niet meer weg te denken uit de Lekstroomregio. Maar onder de oppervlakte leven de namen Jutphaas en Vreeswijk nog altijd voort.
Foto: Netherlands Institute for Military History, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons.
