NIEUWEGEIN – Op deze dag 81 jaar geleden capituleerde Japan en eindigde de Tweede Wereldoorlog in het Koninkrijk der Nederlanden. In Houten en Nieuwegein zijn er herdenkingen. Marian Puijk, schrijfster van Rafelranden van de kampong, is een van de sprekers in Nieuwegein. Ze wil het onbekendere Indonesische perspectief belichten. “Het Nederlandse verhaal kom je overal in de literatuur tegen.”
“Het kwam als een grote verrassing”, vertelt ze in Lekstroom Vandaag. “Ik voelde me zeer vereerd dat ze aan me gedacht hebben.” Eerder dit jaar bracht ze het boek Rafelranden van de kampong uit. Daarin volgt ze twee Indonesiërs in de decennia voorafgaand aan de capitulatie. De oorlog speelt een grote rol in haar boek.
Als bevrijders ontvangen
Aanvankelijk werden de Japanners als bevrijders binnen gehaald. In Indonesië broeide al langer een gevoel onafhankelijk te willen zijn van Nederland. “Heel veel Indonesiërs stonden juichend langs de kant. Ze ontvingen de Japanners met bloemen en sigaretten omdat ze dachten: de Japanners komen ons bevrijden van de Nederlanders.”
Dat gevoel sloeg al snel om. “De Indonesiërs mochten hun eigen volkslied niet meer zingen en hun eigen vlag niet hijsen. De Japanners gingen de hele samenleving controleren, tot in de kleinste haarvaten: hoeveel jonge meisjes er waren die ze weg konden halen als troostmeisje, hoeveel jongens en mannen er waren die in konden zetten in hun hele oorlogsmachinerie.”
Onafhankelijkheidsoorlog
Twee dagen na de capitulatie van Japan riep Soekarno de onafhankelijkheid in Indonesië. In de vier jaren die daarop volgden vond een bloedige oorlog plaats. In Nederland staat die bekend als de politionele acties, een verzachtende term voor de terreurdaden die de Nederlandse overheid beging.
Lees ook: Rafelranden van de kampong: ‘Ik wil het verhaal van de inheemse mensen vertellen’
Papoea’s
In de periode tot de soevereiniteitsoverdracht in 1949 en de jaren daarna kwamen verschillende groepen Indonesiërs naar Nederland. Juist dat Indonesische perspectief, dat relatief onbekend is in Nederland, wil Puijk belichten. Het verhaal van de Molukkers is relatief bekend, dat van de Papoea’s veel minder. Die woonden in Nederlands-Nieuw-Guinea, dat nog tot 1962 bij Nederland bleef horen.
“Nederland wilde dat koste wat kost niet kwijt, om toch nog enigszins een vinger in de pap te houden daar in het oosten. In de jaren ’50 begonnen ze Nieuw-Guinea te ‘papoeaniseren’: de Papoea’s moesten ontwikkeld worden. Er kwamen scholen en ze kregen opleidingen. Er werd van alles gedaan om hen zogenaamd uit hun isolement te ‘verheffen’. Bovendien hoopte de regering dat grote groepen Indo’s, mensen van Europees en Aziatisch bloed, zouden terugverhuizen naar Nieuw-Guinea.”
Hoe kwamen de Papoea’s in Nederland terecht?
De herdenking in Nieuwegein begint zaterdag om 17.15 in de Dorpskerk. Na een opening door burgemeester Marijke van Beukering is er muziek van Jeroen Claasse en een toespraak en gedicht door Puijk. “Ik hoop dat iedereen die er is zich gezien voelt. Dat is mijn opzet: dat we ons verbinden met elkaar. Deze geschiedenis is van ons allemaal.”
Foto: Omroep Lekstroom
