HOUTEN – Op 15 augustus werd in Houten stilgestaan bij het einde van de Tweede Wereldoorlog in Nederlands-Indië en bij de slachtoffers en nabestaanden van de oorlog en de daaropvolgende periode. Tijdens de herdenking was er ruimte voor verhalen, muziek en het gezamenlijk herdenken van een geschiedenis die voor veel families nog altijd dichtbij is.

Jet Kistemaker gaf een lezing over de geschiedenis van haar familie in Nederlands-Indië. Om 20.00 uur was er een minuut stilte en werd het sein taptoe geblazen. Burgemeester Karen Heerschop hield een toespraak en KNA speelde enkele koralen. De bijeenkomst werd afgesloten door Jolien Kistemaker, de dochter van Jet, die twee liederen ten gehore bracht.

Indrukwekkende familiegeschiedenis wordt doorverteld

In de lezing ‘Geworteld in de wind’ nam Jet Kistemaker het publiek mee in de geschiedenis van haar familie in Nederlands-Indië, vanaf het vertrek van haar grootouders uit Nederland in 1928 tot hun terugkeer na de oorlog. Aan de hand van persoonlijke herinneringen, foto’s, brieven en verhalen van haar moeder en haar tante Nora ontstond een indringend beeld van het dagelijks leven tijdens en na de Tweede Wereldoorlog.

De oorlog veranderde het dagelijks leven ingrijpend

Haar grootvader was arts bij het KNIL en het gezin woonde op verschillende plaatsen op Java, Sumatra en Borneo. De kinderen hadden er een relatief zorgeloze jeugd, maar vanaf 1940 nam de dreiging van oorlog toe. Na de Japanse aanval op Pearl Harbor en de daaropvolgende bezetting van Nederlands-Indië veranderde hun leven ingrijpend. De vrouwen en kinderen werden geïnterneerd in verschillende kampen, terwijl hun vader in krijgsgevangenenkampen terechtkwam.

Overleven in interneringskampen

De verhalen uit de kampen laten zien hoe het gezin en andere gevangenen probeerden te overleven onder omstandigheden van honger, ziekte, dwangarbeid en voortdurende angst. Tegelijkertijd waren er momenten van saamhorigheid, humor, creativiteit en onderlinge hulp. Ook de ervaringen van haar grootvader, die onder meer aan de Pakan Baroe-spoorlijn moest werken, komen uitgebreid aan bod.

Geen erkenning in Nederland

Na de Japanse capitulatie op 15 augustus 1945 was de ellende niet direct voorbij. Pas later kon het gezin worden herenigd. De terugkeer naar Nederland bracht bovendien weinig erkenning voor wat zij hadden meegemaakt. Jet: “Er mocht niet over gesproken worden. Er was totaal geen erkenning van wat daar gebeurd was. Hier in Nederland, wat hier was gebeurd, dat was heel erg. Dus zij hebben als kind niet over de oorlog mogen praten. Gewoon niet zeuren, maar doorgaan.”

De laatste jaren is dit veranderd. Haar moeder, die inmiddels overleden is, en haar tantes begonnen steeds meer vertellen over de oorlog. Zij missen de erkenning in Nederland over deze oorlog. En daarom dat ik dacht, het is belangrijk dat ik deze lezing geef.

Andere nabestaanden uit Houten herkennen de verhalen

Arend Burger en Nelleke Woortman herkennen het verhaal van Jet. Arend: “Het verhaal dat vanavond ook verteld werd, dat had mijn moeder kunnen vertellen eigenlijk. Als ze nog had geleefd. Ware het niet dat zij daar niet over sprak. Dat is het Indische zwijgen.” Nelleke gaf aan dat ook in haar familie niet veel gesproken werd over het familie verleden in Nederlands-Indië. “Dat raakte teveel het diepe verdriet, het intense verdriet dat ze met zich meedroegen.”

In onderstaande eerder opgenomen video vertelt Jet waarom haar familieverhaal haar zo raakt en waarom het belangrijk is dat deze geschiedenis wordt doorverteld.

Jet is geraakt door de gruwelijke verhalen uit de Jappenkampen waar haar familieleden gevangen zaten, maar ook onder de indruk van de saamhorigheid. Het doet haar beseffen dat we mensen die het moeilijk hebben, of eenzaam zijn moeten helpen. “Maar ook mensen die moeten vluchten uit hun land. Laten we die ook een hand toesteken. Want samen met elkaar kunnen we onze wereld heel mooi maken!”

Video’s: Charles Verwimp

Foto: René van den Brandt