LOPIK – Burgemeester Laurens de Graaf (48) kondigde in juli na acht jaar burgemeesterschap zijn vertrek aan. Hoe heeft hij die periode ervaren en heeft hij bereikt wat hij zich had voorgenomen? Vandaag praten we met De Graaf in het tweede deel van een vierdelige serie.

Het eerste deel van de serie nog niet gelezen? Lees hier deel 1. 

Acht jaar lang was De Graaf burgemeester van Lopik. In die periode sprak hij met talloze inwoners. “De mensen hier zijn echt fantastisch”, zegt hij met een glimlach. Zijn doel was altijd om een verbinder te zijn en dat deed hij op allerlei manieren. “Het belangrijkste is dat je er bent op ingrijpende of betekenisvolle momenten. Gewoon aanwezig zijn, dat maakt echt het verschil.”

Hoe heeft het burgemeesterschap uw leven veranderd, ook privé?
“In deze functie – die eigenlijk meer een manier van leven is – sta je altijd ‘aan’, ook in het weekend. Als vrienden of familie een feestje gaven, kwam ik vaak later vanwege mijn werk, of ik kon er helemaal niet bij zijn. Zij hebben dus ook echt ervaren hoeveel verantwoordelijkheid mijn werk met zich meebracht.

Als burgemeester heb je ontzettend veel rollen, soms voelt dat bijna schizofreen: je bent voorzitter van de raad, van het college, burgervader, ombudsman, en je zit er ook namens de koning. Met al die rollen heb ik om moeten leren gaan. Daarbij is het soms belangrijk om soms onderscheid te maken tussen persoon en functie, want zelfs op een verjaardag of onder familieleden bijvoorbeeld vinden mensen het interessant dat ik burgemeester ben. Ik ben ooit ook met de dood bedreigd. Daar heb ik ook duidelijk van geleerd: die bedreiging was gericht op de burgemeester, niet op Laurens.”

Welke gebeurtenissen zijn u persoonlijk het meest bijgebleven?
“Het begin van corona was een bijzonder heftige tijd. Er was bovenal leed onder inwoners, maar daarnaast waren er ook allerlei bestuurlijke uitdagingen en crisismaatregelen die we moesten treffen. En ook kreeg mijn vrouw na vijf weken corona de diagnose borstkanker. Er gebeurde dus veel tegelijk. Gelukkig kon ik vanwege de lockdowns ook veel thuis zijn, voor steun aan mijn vrouw.

Wat ook enorme impact op me heeft gehad, zijn een paar dodelijke ongelukken. Dat grijpt je toch aan op een bijzondere manier. En natuurlijk blijven de branden bij boeren met rietendak me bij. Zoiets raakt een kleine gemeenschap als de onze diep.”

En wat waren de grootste uitdagingen waar u als burgemeester mee te maken kreeg?
“Het blijft een uitdaging om als kleine en kwetsbare gemeente toch impact te maken. Het was steeds balanceren tussen grote maatschappelijke vraagstukken en werken met een relatief kleine, maar zeer loyale organisatie, die door haar formaat niet altijd voorop kon lopen.

Maar ook was het bijvoorbeeld lastig wanneer ambtenaren vertrokken naar grotere organisaties. Voor ons was het opnieuw werven van voldoende gekwalificeerd personeel dan een echte uitdaging.

Op dit moment hebben we te maken met teruglopende financiën, het zogenoemde ‘ravijnjaar’. Om hier goed mee om te gaan, moeten raad en college verantwoordelijkheid nemen, vragen blijven stellen en duidelijke keuzes maken. Het is dus scherp aan de wind zeilen voor de gemeenteraad. De financiën zijn echt een uitdaging!”

Zijn er ook zaken waar u spijt van heeft, of dingen die u anders had willen doen?
“Ik heb sowieso veel kleine foutjes gemaakt. Soms schatte ik de timing verkeerd in. Ik ben een snelle denker en heb overal gedachten over. Daardoor kwam ik soms te snel op het terrein van een wethouder, bijvoorbeeld tijdens een vergadering, wat overigens meestal goed werd opgelost in een nagesprek. Het is belangrijk om je oordeel soms even uit te stellen en niet zomaar iemand de mond te snoeren.

Uiteindelijk denk ik dat je altijd dingen beter had kunnen doen. Toch heb ik alles gegeven wat ik had, vol overgave. Misschien had ik gewoon meer tijd willen hebben om aandacht te geven, of nog meer met partijen en mensen mee te lopen, zoals bij de brandweer.

Oh! Aan het begin heb ik ook eens een fout gemaakt door een foto op Twitter te plaatsen van een auto die in de sloot was gereden. Toen werd ik daarop gecorrigeerd: je wilt niet pronken met andermans leed. Dat was ook een duidelijke inschattingsfout.”

Kunt u een voorbeeld geven van een lastig dilemma waarbij u een moeilijke keuze moest maken?
“Natuurlijk kan ik hier het werk-privébalans noemen. Dat was altijd lastig om te balanceren. Het hielp om thuis te vertellen wat er op het werk speelde voor begrip, en mijn secretaresse hielp af en toe door bijvoorbeeld een middag te blokkeren zodat ik er echt voor mijn dochters kon zijn. Maar nee zeggen is niet mijn grootste kwaliteit; ik zeg vaak ja uit enthousiasme. Ik heb veel energie, al zit daar ook een grens aan.

Een ander dilemma is hoe gepolariseerd de samenleving is en wat de rol van volksvertegenwoordigers daarin zou moeten zijn. De gemeenteraad werkt hard en wil echt samen tot oplossingen komen, maar is ook steeds iets politieker geworden afgelopen jaren. Wat mij betreft zouden zij de inwoners soms nog actiever mogen benaderen, ook al zwoegen en ploeteren ze al. Ik denk dat de raad, naast hun controlerende en kaderstellende rol, ook een verbindende verantwoordelijkheid heeft – vergelijkbaar met die van de burgemeester.”

Morgen verschijnt deel drie van het vierdelige afscheidsinterview met burgemeester Laurens de Graaf.

Foto: Jennifer Lijcklama à Nijeholt