IJSSELSTEIN – “Verf maken is zintuiglijk. Je ruikt, voelt en hoort het”, zegt illustrator Emmy Reichgelt terwijl ze pigmenten fijnwrijft. Ze neemt de bibliotheekbezoeker mee naar de Middeleeuwen, toen boeken nog zeldzaam en kostbaar waren en verhalen tot leven kwamen met bladgoud en bijzondere penseelstreken.
Met haar expositie in de bibliotheek van IJsselstein laat Reichgelt zien hoe middeleeuwse boekillustratoren – de zogenoemde verluchters – te werk gingen: ambachtslieden die met precisie en oog voor detail verhalen op perkament schilderden. En het blijft niet bij kijken: op 10 oktober geeft ze een workshop over deze middeleeuwse verftechniek.
Vol symboliek
“De gebroeders van Lymborch waren de eersten, we spreken over 1400, die de Italiaanse schilderkunst in de boekverluchting brachten, en het daarmee tot kunst maakten”, vertelt ze terwijl ze naar een afbeelding in de vitrine wijst. “Middeleeuwse boekillustraties hebben diverse verhaallagen. Er zit veel symboliek in de afbeeldingen verborgen, die moet je leren lezen.”
Reichgelt volgde een kunstopleiding aan Vrije Academie ’t Pad en begon rond 2018 met deze schildertraditie. Ze werd meteen gegrepen. “Ik bezocht een tentoonstelling in het Catharijne Convent en dacht: dit wil ik ook maken! Het klopte gewoon. Toen ben ik een cursus gaan volgen, en mijn docent zei: jij moet hiermee doorgaan.”
Stenen uit moeders tuin
Ze maakt zelf haar verf met pigmenten die ze maalt en mengt, vaak op een marmeren plaatje met een kiezelsteen. De steen die ze nu gebruikt komt uit haar moeders tuin. “Verf maken is zintuiglijk en elk pigment heeft zijn eigen karakter. Okers zijn heerlijk aardeachtig, indigo ruikt juist naar rotte planten.”
Verf mengen: ‘Het luistert nauw’
De verf mengt ze met bindmiddelen zoals eiwit. Arabische gom, honing en kruidnagelolie zorgen voor extra houdbaarheid. “Zo blijft de verf langer goed en droogt netjes op. Het luistert nauw”, zegt ze. “Alle pigmentdeeltjes moeten omgeven zijn door het bindmiddel, anders krijg je slechte kwaliteit.”
Het proces zelf is net zo belangrijk als het resultaat. “Het is voor mij een manier om in de voetsporen van middeleeuwse verluchters te treden. Door het zelf maken van de verf voel ik me meer verbonden met hen, en besef ik hoeveel kennis zij gehad moeten hebben van de materialen.”
De liefde voor boeken en boekdrukkunst loopt als een rode draad door haar werk. “Veel middeleeuwse manuscripten zijn digitaal beschikbaar. Daar haal ik mijn inspiratie uit. Vaak kies ik vrouwfiguren. Neem dit vouwbare leporello-boekje, over Timarete, een van de weinige vrouwelijke schilders uit de oudheid. Ik verdiep me in hun verhalen en werk die uit.”
De mysterieuze neus van Maria
Soms doet ze bijzondere ontdekkingen. “Ik maakte een kopie van een letter uit een gebedenboekje met Maria erin. Ik zag dat er iets aan haar neus niet klopte. Maar ik kon hier niets over vinden. Later realiseerde ik me ineens: mensen kusten die pagina’s met hun vinger tijdens het bidden. Met speeksel veeg je verf na verloop van tijd weg. Dat bleek een gebruiksspoor dat niemand eerder had opgemerkt.”
Workshop verf maken
Op 10 oktober geeft Emmy Reichgelt een workshop in de bibliotheek. “We maken zelf verf en schilderen een klein werkstukje. Het gaat om de ervaring, om te voelen hoeveel tijd en aandacht er in elk detail zit. In een tijd waarin alles snel moet, is dat bijzonder. Het laat zien hoe middeleeuwse kunstenaars met geduld en precisie werkten.”
Meer informatie over het werk van Emmy is te vinden op haar blog.
Foto boven: Francis Doesburg
