HOUTEN – Jeugdzorginstelling De Grote Geer in Houten moet zes binnencamera’s weghalen. Die opdracht heeft de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) ze gegeven. De inspectie vindt het gebruik van camera’s een inbreuk op de privacy van de bewoners. De instelling zelf vindt dat het juist bijdraagt aan de kwaliteit van de zorg en is niet van plan de camera’s weg te halen.

De camera’s hangen in de algemene ruimtes als de overloop, gangen, keukens en woon-/speelkamer. Volgens Wim Diepeveen, eigenaar van De Grote Geer, waren er geregeld incidenten voor de camera’s er hingen. “Sommige jongeren vallen soms terug in hun eerdere gedrag en hun ontwikkelde copingpatronen. Denk aan agressie, drugs, weglopen of stelen. Als er een incident is, helpen camerabeelden ons om achteraf zo objectief mogelijk te kunnen vaststellen wat er is gebeurd.”

Diepeveen zegt de camera’s onder strikte voorwaarden in te zetten en de beelden maximaal 28 dagen te bewaren, conform AVG. De ouders, voogden, of de jongeren zelf geven toestemming voor het feit dat de camera’s er hangen. De jongeren moeten dan wel boven de 18 zijn.

Afhankelijkheidsrelatie
De inspectie vindt dat de camera’s de vrijheid van de bewoners beperken en zegt dat er geen grondslag is om ze op te hangen. Het feit dat jongeren toestemming geven voordat ze er komen wonen maakt niet uit, zegt de inspectie. Er is namelijk een afhankelijkheidsrelatie. “Doordat er weinig plekken beschikbaar zijn in de jeugdhulp kunnen ouders en jeugdigen extra druk ervaren om akkoord te gaan met de inzet van bijvoorbeeld cameratoezicht”, schrijft de inspectie.

Diepeveen is het daar niet mee eens. Kinderen kiezen er zelf voor om er te komen wonen, zegt hij. Bovendien denkt hij dat het aantal jeugdzorgplekken terugloopt juist door de regels die de inspectie opstelt.

Mag je camera’s ophangen?
De inspectie baseert zich in haar rapport op de Jeugdwet. In artikel 6.3 van die wet staat benoemd welke vrijheidsbeperkende maatregelen een zorgverlener kan nemen. Dat mag alleen als dat nodig is om de ‘met jeugdhulp beoogde doelen’ te bereiken of als de veiligheid in gevaar komt. Cameratoezicht staat daar niet genoemd. Dus ontbreekt volgens de inspectie een wettelijke basis voor het toepassen van cameratoezicht in de open jeugdhulp.

De inspectie wijst De Grote Geer ook op een handreiking van het Nederlands Jeugdinstituut waarin dilemma’s staan besproken. Daarin staat dat cameratoezicht houden in de woonverblijven, gangen of slaapkamers niet is toegestaan.

Andere instellingen
Bij andere kleinschalige jeugzorginstellingen in de Lekstroomregio verschilt de visie op het gebruik van camera’s. In Benschop opende Jero Zorg deze maand een vestiging waar zes jongeren tussen de 12 en 18 wonen. Directeur Jelle van Elk vindt dat de jongeren recht hebben op privacy. “We hebben liever begeleiding die 24 uur aanwezig is zodat je geen camera’s nodig hebt. We bouwen op vertrouwen en samenwerking in plaats van controle. Het moet voor de jongeren als thuis voelen. En thuis heb ik ook geen camera’s hangen.”

Stichting Nedereind heeft twee woonboerderijen voor jongeren en jong-volwassenen met psychische of gedragsproblemen in Nieuwegein. In sommige van de gangen en algemene ruimtes hangen camera’s. “Dat doen we voor de veiligheid van de cliënten en medewerkers”, zegt directeur Harry Eleveld. De camerabeelden blijven 11 dagen bewaard en worden alleen teruggekeken na een melding door een bewoner of personeel. “Er is 24/7 begeleiding in huis, dus de camera’s dienen expliciet niet om personeel te vervangen.”

Bewoners geven, net als in De Grote Geer, vooraf toestemming voor de camera’s. Volgens hem maakte de inspectie er na een controle enkele jaren terug geen probleem van.

En nu?
De Grote Geer vindt niet iedere binnencamera zonder meer hetzelfde als een individuele vrijheidsbeperkende toezichtmaatregel. “De inspectie weet vanaf dag 0 dat ik deze principiële discussie aanga”, zegt Diepeveen. Om die reden wil hij dat de rechter zich buigt over de kwestie. “Wij zien de camera’s als één onderdeel van een bredere veiligheids- en begeleidingsaanpak: nooit als vervanging van persoonlijk contact of professionele begeleiding.”

De hoorzitting in de bezwaarprocedure bij het Ministerie van VWS is op 3 november. Voor die tijd moet De Grote Geer de camera’s verwijderd hebben, uiterlijk 1 oktober. Anders kan de minister een dwangsom opleggen.

Foto: De Grote Geer