LEKSTROOM REGIO – Burgemeesters moeten bij demonstraties sneller in kunnen grijpen. Ook moeten demonstranten die strafbare feiten plegen harder worden bestraft. Dat schrijven ministers Pieter Heerma (Binnenlandse Zaken) en David Van Weel (Justitie en Veiligheid) in een brief aan de Tweede Kamer.

De brief volgt op een onderzoek dat het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) oktober vorig jaar publiceerde. De ongeregeldheden rond anti-opvangprotesten vormen niet de aanleiding voor de brief, maar de ministers noemen deze wel. Ze verwijzen naar demonstraties tegen asielzoekerscentra die “volledig zijn ontspoord”. “Geweld tegen democratisch genomen en gelegitimeerde besluiten door het kabinet of de gemeenten ondermijnt de werking van onze rechtsstaat. Daarom zet het kabinet in op het waarborgen van dit fundamentele recht en het beschermen van vreedzame demonstranten.”

In IJsselstein werd vorige maand het gemeentehuis vernield en een agent bekogeld met vuurwerk. In Houten moest in oktober vorig jaar de ME worden ingezet tegen relschoppers die elkaar met vuurwerk bestookten.

Noodbevoegdheid
De ministers willen dat burgemeesters demonstranten ‘onder bepaalde omstandigheden’ met bussen kunnen verplaatsen. Liefst wordt dat breed toepasbaar, zodat burgemeesters het ook kunnen inzetten bij rellen rond voetbalwedstrijden, de jaarwisseling of ontspoorde feesten. Daarnaast moet er een noodbevoegdheid worden verankerd in de Wet openbare manifestaties (Wom) zodat een burgemeester meer kan doen om de openbare orde te herstellen als daar aanleiding toe is.

Dat voorstel is in lijn met wat onderzoekers van het WODC aanbevelen. Het uitroepen van een noodbevel of noodverordening is namelijk niet bedoeld voor het inperken van de demonstratievrijheid.

0,03 procent
De onderzoekers adviseren geen ingrijpende aanpassingen in de wet rond demonstratierecht door te voeren. De Nationale Ombudsman was vorige week nog kritisch op de overheid. Het demonstratierecht staat onder druk, schreef hij. “Burgers kunnen te maken krijgen met geweld, door de politie of vijandig publiek, en – in sommige gevallen – met strafvervolging. Dat leidt ertoe dat sommige burgers verharden. Anderen haken af.”

De onderzoekers van het WODC waarschuwden voor een vertekend beeld dat kan ontstaan over incidenten. Demonstraties krijgen vooral nieuwswaarde als ze uit de hand lopen: 97 procent van de demonstraties verloopt vreedzaam. In slechts 0,03 procent van de gevallen waren er meer dan tien incidenten bij een demonstratie. Wel is het zo dat het aantal demonstraties in de afgelopen tien jaar is verdrievoudigd. Dat betekent een toename in absolute aantallen van demonstraties met incidenten.

Kamerdebat
Het Kamerdebat over het demonstratierecht vindt plaats op 10 september. Voor die tijd komen de ministers met een volledige reactie op het WODC-rapport, waarin ze het rapport van de ombudsman meenemen.

Foto: IJsselstein 2.0