NIEUWEGEIN – Met bloemen staan landgenoten langs de kant om bevrijders welkom te heten. Blij dat ze vijf jaar bezetting gedurende de Tweede Wereldoorlog hebben overleefd, willen ze massaal de bevrijding vieren. Op diverse plekken maken schietincidenten tussen Duitsers en Nederlanders echter voortijdig een einde aan de euforie. Een van die dramatische schietincidenten vindt op 7 mei 1945 plaats in Jutphaas.

De capitulatie is een dag eerder getekend. “Iedereen stond al klaar om de Canadezen als bevrijders binnen te halen”, vertelt Henk Valkenet, voorzitter van de Historische Kring Nieuwegein. Net als op andere plekken in het land verbleven er echter nog Duitsers, klaar om terug naar het moederland te gaan. “Na de overgave zouden de Duitsers hun wapens inleveren bij de geallieerden”, aldus Valkenet. “De geallieerden waren bang dat de Binnenlandse Strijdkrachten zaken recht wilden zetten. Oftewel wraak wilden nemen.”

Dronken
In Jutphaas reed op 7 mei een Duitse Oberleutnant, blijkbaar dronken, slingerend over de weg. “Toen hij viel met de motor heeft hij zijn stengun getrokken en het publiek bedreigd”, vertelt Valkenet. De precieze toedracht is niet bekend, maar het eindigde ermee dat de vijandelijke dronkelap wordt neergeschoten. Vermoedelijk door Ries van den Brink van de Binnenlandse Strijdkrachten, een samenvoeging van verschillende verzetsgroepen.

Jacht op de schutter
De Duitsers die verbleven in hotel De Zwaan, hotel De Roskam waren nog niet ontwapend en maken vervolgens jacht op de schutters.

Een aantal Jutphanezen wordt door Duitse soldaten bijeengedreven. Anderen vluchten het gemeentehuis, de brug over en de velden in. De Duitsers gaan er achteraan en schieten een aantal Jutphanezen neer. “Er zijn in totaal acht mannen omgekomen en naar verluid drie mensen gewond geraakt, waaronder een meisje”, vertelt Valkenet. Twee leden van de Binnenlandse Strijdkrachten (Theo Hanselaar en Aart Kros), drie burgers (Frans Luiten, Willem Spies en Jan Streefkerk) en drie Duitsers laten het leven. Dat het juist na de bevrijding gebeurde, is zuur: “Vijf jaar lang hun kop boven water gehouden en dan alsnog worden neergeschoten”, verzucht Valkenet.

Zwijgen
Hij legt uit dat het niet zeker is wat honderd procent waarheid is. Valkenet heeft ooggetuigen gesproken, maar mensen die nu 85 jaar zijn, waren toen kind. “Die kijken anders dan volwassenen”, vertelt hij. De ware toedracht is dus lastig te achterhalen, ook omdat er niets over in de krant is verschenen. “In Jutphaas is het een traumatische ervaring geweest. Daarom heeft men er heel lang het zwijgen toe gedaan”, licht hij toe.

Ad van Liempt
Ondanks dat de kern hetzelfde is, zijn de details dus verschillend. “Ad van Liempt heeft in een interview verteld dat de SS vanuit kasteel Rijnhuizen over de brug kwam om wraak te nemen. Maar mensen die over die brug zijn gevlucht zijn, zijn geen SS-er tegengekomen”, zegt Valkenet. “In Hotel De Roskam zaten Duitse soldaten die met wapens in de aanslag naar de Herenstraat zijn gelopen.”

Nieuwe invalshoeken
Hij heeft zelf een aantal ooggetuigen ontmoet, zoals meneer Scholman, die net na corona in rolstoel een rondleiding bijwoonde. “Van zijn verhaal is een film gemaakt die nu nog in Museum Warsenhoeck in Nieuwegein te bekijken is.” Een andere ooggetuige, de heer Van Leeuwen, heeft nieuwe invalshoeken gegeven. “We dachten altijd dat het zich af had gespeeld aan de Herenstraat. Maar de heer Van Leeuwen is over de brug gevlucht en aan de overkant van het Kanaal terechtgekomen met beeld op de Herenstraat.”

Wie zelf de plekken wil bekijken waar het drama zich heeft afgespeeld, kan donderdag 7 mei een van de twee rondleidingen door Henk Valkenet bijwonen: 17 uur voor kinderen en volwassenen en 19 uur voor volwassenen.

Foto’s: Henk Valkenet en Wikimedia Commons, Technische Dienst Luchtvaartafdeeling, voorloper van de huidige Koninklijke Luchtmacht.