LOPIK – Huis te Vliet staat dit jaar in de spotlight tijdens de Open Monumentendag op 13 september. ‘Het gebouw had in de 14e eeuw een vierkante verdedigingstoren met dikke muren, werd later een kasteel en wordt nu bewoond door particulieren – een rijke geschiedenis dus’, vertelt Cobie van Lent-Schwarze, vrijwilliger van Stichting Kunst en Cultuur in Lopik. Bezoekers kunnen aanstaande zaterdag gratis een kijkje nemen in de gewelvenruimte van het voormalige kasteel.

Elk jaar kunnen mensen tijdens de Open Monumentendag uit de omgeving van Lopik de historische pareltjes van een andere kern in de gemeente ontdekken. Dit jaar staat Lopikerkapel in de schijnwerpers. Tijdens de wandelroute door Lopikerkapel passeren verschillende oude gebouwen, waaronder het bijzondere Huis te Vliet. Geheel passend bij het landelijke thema dit jaar: “Erfgoed en Architectuur.”

Huis te Vliet en de verdedigingstoren
Huis te Vliet staat al eeuwen in Lopikerkapel, naar schatting sinds eind 13e eeuw. “Waarschijnlijk is Huis te Vliet op deze plek gebouwd omdat het een strategische plek was om het achterland te verdedigen tijdens een oorlog”, vertelt Van Lent-Schwarze. In de gewelvenruimte in het huis zijn nog sporen zichtbaar van de restanten van een muurtrap die naar de verdedigingstoren heeft geleid. Ook is er nog een oude poepdoos en een waterput. “Dit oudste deel van het huis zal aanstaande zaterdag van 10.30 tot 16.00 uur opengesteld zijn.”

Altijd veel bekijks
Huis te Vliet heeft altijd veel belangstelling gekend, mede omdat kastelen zoals deze in dit deel van Nederland vrij zeldzaam zijn, in tegenstelling tot het oosten van het land. Van Lent-Schwarze: “Een aantal jaar verkeerde Huis te Vliet in vervallen staat, maar sinds de restauratie is het prachtig. En dat is extra bijzonder in een tijd waarin het moeilijk is monumenten goed te onderhouden.”

Kasteel
Huis te Vliet was niet alleen een verdedigingstoren, maar was ook een kasteel waar altijd een voorname, adelijke familie woonde. In 1538 kreeg het gebouwd de status van “Ridderhofstad”, omdat het een versterkt huis was met gracht, ophaalbrug en bijbehorende boerderijen en landgoederen van een ridderlijke familie. Dat betekende ook vrijstelling van belasting. Toch heeft het kasteel veel te lijden gehad in de eeuwen daarna. Het pand wisselde door de eeuwen heen regelmatig van eigenaar. Sommigen onderhielden het goed, anderen niet, waardoor het kasteel soms in verval raakte. Ook de vele oorlogen in die tijd deden het gebouw geen goed.

In de 19e eeuw kreeg Huis te Vliet te maken met de gevolgen van Napoleons bestuur. De belastingprivileges verdwenen, waardoor veel kastelen – ook Huis te Vliet – opnieuw in verval raakten. Van Lent-Schwarze : “Toch werd het resterende deel van het gebouw midden 1800 verbouwd tot een buitenhuis, waarvan de sporen vandaag de dag nog zichtbaar zijn.”

In de 20e eeuw ging de laatste adellijke eigenaar failliet, vertelt Van Lent-Schwarze. “In 1936 werd het gebouw, samen met grote stukken land, geveild en verdeeld in 26 kavels. Zo kwam het pand uiteindelijk in particuliere handen.”

Monument onderhouden
Tegenwoordig is het een kostbare zaak om monumenten zoals Huis te Vliet volledig te restaureren en te onderhouden. Dankzij subsidies kon er in 2014 en 2015 een grote restauratie plaatsvinden. Ook werden er toen in het pand vier appartementen toegevoegd. Aan beide kanten van het gebouw zijn er ook schuurwoningen gebouwd.

Foto’s: Stichting Kunst en Cultuur Lopik